Potrzeba wyrównania szans niewidomych i słabowidzących

Sama natura niepełnosprawności wymaga różnorodnej pomocy, której celem jest przezwyciężanie jej skutków. Osoby niepełnosprawne dysponują wielkim potencjałem możliwości przezwyciężania ograniczeń wynikających z dysfunkcji ich organizmów. Dysponują wielkim potencjałem możliwości działania w wielu dziedzinach życia. Wykorzystanie tego potencjału jednak wymaga wyrównywania ich szans życiowych.
Zagadnienie to jest niezmiernie ważne. O jego znaczeniu świadczy fakt, że stało się ono przedmiotem obrad Zgromadzenia Ogólnego Organizacji Narodów Zjednoczonych podczas 48 sesji w grudniu 1993 r. ONZ w dniu 20 grudnia 1993 r. przyjęła Rezolucję 48/96 pn. "Standardowe Zasady Wyrównywania Szans Osób Niepełnosprawnych".
Wyrównywanie szans oznacza "proces, dzięki któremu różne systemy i instytucje istniejące w społeczeństwie i środowisku, takie jak usługi, różne formy działań, informacja i dokumentacja, są powszechnie dostępne dla wszystkich, a zwłaszcza dla osób niepełnosprawnych".
Zasada równych praw oznacza, że "potrzeby każdej jednostki są jednakowo ważne, że potrzeby te muszą stanowić podstawę planowania życia w społeczeństwie oraz, że wszystkie zasoby muszą być wykorzystane w taki sposób, aby zapewnić każdej jednostce równe szanse udziału".
Utrata wzroku bez wątpienia nie jest najbardziej uciążliwą niepełnosprawnością. Bez wątpienia przerwanie rdzenia kręgowego na wysokości kręgów szyjnych, głębokie niedorozwoje umysłowe czy niektóre choroby psychiczne powodują znacznie większe ograniczenia w życiu osób nimi dotkniętych niż brak wzroku. Niepełnosprawności te i choroby powodują całkowitą niezdolność do w miarę samodzielnego życia. Utrata wzroku jednak powoduje również bardzo rozległe ograniczenia w różnych dziedzinach życia. Dlatego niewidomi i słabowidzący, ze względu na te ograniczenia, bez pomocy nie mogą w pełni wykorzystać pozostałych im sprawności i możliwości. Do prawie całkowicie samodzielnego pokonywania trudności są zdolne tylko jednostki wybitne, bardzo sprawne umysłowo i fizycznie oraz obdarzone właściwymi cechami osobowości, np. wytrwałością w pokonywaniu trudności, uporem w dążeniu do celu, wiarą we własne siły i możliwości, umiejętnościami radzenia sobie w różnych sytuacjach. Ale nawet niewidome osoby obdarzone wszystkimi przymiotami potrzebują pomocy w wielu sytuacjach życiowych. Mniej sprawni i zdolni, aby mogli przezwyciężać różnorodne ograniczenia wynikające z ich niepełnosprawności, muszą w znacznym zakresie korzystać z pomocy innych osób, organizacji i instytucji. Jeszcze w większym stopniu z pomocy takiej muszą korzystać osoby o obniżonych możliwościach, np. z powodu dodatkowej niepełnosprawności, chore, w podeszłym wieku i dzieci.
Pomoc rehabilitacyjna
Osiągnięcie celów dostępnych danej osobie, właściwych dla jej zdolności, cech charakteru, uwarunkowań kulturowych i środowiskowych wymaga zorganizowanych form pomocy rehabilitacyjnej.
Konieczne jest różnorodne szkolenie rehabilitacyjne z zakresu rehabilitacji podstawowej. Rehabilitacja podstawowa, w przypadku osób niewidomych, oznacza przywrócenie umiejętności posługiwania się pismem, umiejętności samodzielnego chodzenia po drogach publicznych i podróżowania, umiejętności wykonywania czynności samoobsługowych, posługiwania się sprzętem rehabilitacyjnym itp.
W zakresie rehabilitacji zawodowej niezbędne jest specjalne szkolenie zawodowe w zawodach dostępnych dla niewidomych i słabowidzących. Potrzebna jest też pomoc w znalezieniu odpowiedniej pracy i w okresie adaptacji do nowych warunków.
Ważną formą pomocy rehabilitacyjnej jest tworzenie warunków ułatwiających akceptację niepełnosprawności, przezwyciężanie stresów wynikających z niepełnosprawności itp.
Ważna jest również rehabilitacja społeczna. Ta dziedzina jest szczególnie trudna, gdyż osiągnięcie jej celów nie zależy wyłącznie od niewidomych i słabowidzących. Niezbędna jest akceptacja przez grupę społeczną, niezbędny jest właściwy stosunek otoczenia do osób niepełnosprawnych.
Pomoc materialna
Pomoc niewidomym i słabowidzącym, aby mogła być efektywna, wymaga przyjęcia założenia, że osoba niepełnosprawna nie powinna ponosić zwiększonych kosztów utrzymania wynikających z jej niepełnosprawności. Niewidomi posiadają poważnie zmniejszone możliwości zarobkowania, a jednocześnie zmuszeni są do ponoszenia wydatków, których nie muszą ponosić inni ludzie. Zmuszeni są płacić za pomoc niezbędną im w różnych sytuacjach życiowych. Usługi przewodnika czy lektora są kosztowne.
Często niewidomi z powodu niepełnosprawności nie są zdolni do załatwiania spraw urzędowych, zdrowotnych itp. bez pomocy innych osób. Mają bowiem ograniczone możliwości w wielu dziedzinach. Przede wszystkim, trudniej jest im samodzielnie poruszać się po drogach publicznych i podróżować. Nie mogą też posługiwać się zwykłym pismem w zwykły sposób.
Na wzrost kosztów ich utrzymania wpływają również zwiększone wydatki związane z ograniczonymi możliwościami samodzielnego prowadzenia gospodarstwa domowego. Niewidomi szybciej zużywają odzież i obuwie. Poważne trudności sprawia im dokonywanie zakupów, zwłaszcza w związku z niemal powszechnym stosowaniem samoobsługowego systemu sprzedaży, mają także ograniczone możliwości wyboru tańszych sklepów i tańszych towarów. Zmuszeni są ponosić wydatki na zakup i utrzymanie w stanie sprawności sprzętu rehabilitacyjnego, a niektórzy - koszty utrzymania psa przewodnika.
Należy dodać, że znaczna część niewidomych, to osoby w wieku podeszłym. Wiąże się z tym bardzo często zły stan zdrowia i wydatki na leczenie. W tej sytuacji poziom życia niewidomych, przy podobnych dochodach, jest znacznie niższy niż osób pełnosprawnych. Wynika stąd konieczność wyrównywania zwiększonych wydatków niewidomych tak, aby materialne warunki ich życia stały się porównywalne z warunkami innych ludzi.
Niewidomy, jeżeli nawet osiągnie wysoki stopień samodzielności i wybitne wyniki w jakiejś dziedzinie życia, zawsze poniesie przy tym wyższe koszty, większy wysiłek, zużyje więcej czasu niż osoba pełnosprawna o podobnych predyspozycjach.
Wychodząc z podobnych założeń, w wielu krajach niewidomi korzystają z różnorodnej pomocy, której celem jest wyrównywanie ich szans życiowych. W Niemczech np. niewidomi otrzymują "blindengelt". Jest to bardzo wysoki zasiłek pieniężny (kilkaset, a nawet więcej marek miesięcznie).
Mimo niewątpliwej potrzeby pomocy osobom niepełnosprawnym, w Polsce w ostatnich latach następuje wycofywanie wcześniej przyznanych uprawnień. Wypada tylko wierzyć, że w miarę rozwoju gospodarczego naszego kraju, pomoc niewidomym i słabowidzącym, a także innym osobom niepełnosprawnym, będzie stawała się bardziej różnorodna, pełniejsza i bardziej skuteczna.