Ograniczenia i możliwości osób niewidomych i słabowidzących

Przezwyciężanie trudności i ograniczeń wynikających z utraty bądź poważnej wady wzroku wymaga wiedzy na temat możliwości rehabilitacji niewidomych i słabowidzących. Wymaga poznania obiektywnych i subiektywnych ograniczeń wynikających z niepełnosprawności, z fizycznych, psychicznych i społecznych uwarunkowań procesu rehabilitacji.
Wiedza taka jest niezbędna osobom tracącym wzrok oraz ich otoczeniu. Trzeba też wiedzieć, że znacznie łatwiej pokonać trudności przy pomocy specjalistów rehabilitacji. Jednym z zadań serwisu WWW Polskiego Związku Niewidomych jest przekazanie minimum informacji na ten temat. W ten sposób można pomóc niewidomym i słabowidzącym, a głównie osobom tracącym wzrok i nowo ociemniałym.
Ograniczenia wynikające z utraty wzroku
Utrata wzroku bądź jego poważne ograniczenie wpływa przede wszystkim na możliwości poznawcze. Według szacunków, 85% pozawerbalnych informacji człowiek uzyskuje przy pomocy wzroku. Utrata tego zmysłu musi ograniczająco wpływać również na możliwości wykonawcze. Zakres tych trudności i ograniczeń jest rozległy i obejmuje czynności: samoobsługowe, prowadzenie gospodarstwa domowego, samodzielne orientowanie się i poruszanie w przestrzeni, czynności zawodowe i wiele innych.
Trudności poznawcze wynikają przede wszystkim z ograniczenia wzrokowej obserwacji, ograniczenia możliwości czytania, pisania technikami powszechnie stosowanymi, korzystania z rysunków, filmów itp. U niewidomych funkcje poznawcze przejmują w znacznej mierze słuch i dotyk. Jednak wykorzystanie nawet wszystkich zmysłów nie jest w stanie w pełni zastąpić wzroku. Nie oznacza to, że ograniczenia niewidomego muszą być tak wielkie, jak wynikałoby to z roli pełnionej przez wzrok.
Kompensacja utraty wzroku przez pozostałe zmysły jest znaczna. Niewidomy sprawny umysłowo może w znacznej mierze zrekompensować ograniczenia wynikające z utraty wzroku. Ważne jest jednak wszechstronne przeszkolenie rehabilitacyjne i w trudniejszych sytuacjach zapewnienie pomocy innych osób. Zastosowanie odpowiedniego sprzętu rehabilitacyjnego może również znacznie złagodzić skutki utraty wzroku.
Jednym z najpoważniejszych problemów jest negatywny wpływ utraty wzroku na psychikę człowieka. Ograniczenia występujące w sferze poznawczej i wykonawczej mogą powodować zaburzenia funkcjonowania całego organizmu, w tym i psychiczne. Trudności te, występujące wraz z trudnościami przystosowania społecznego, mogą spowodować poważne wzmocnienie obiektywnych trudności i ograniczeń wynikających z niepełnosprawności.
Słabowidzący również mają znaczne ograniczenia możliwości poznawczych i wykonawczych. Trudności ich są mniejsze niż trudności niewidomych, ale zdarza się, że słabowidzący nie mogą zaakceptować swojej niepełnosprawności. Są bowiem sytuacje, w których funkcjonują oni podobnie jak osoby pełnosprawne, jednak w innych muszą zachowywać się jak niewidomi. Ich sytuacja nie jest równie jednoznaczna jak niewidomych. Może wywoływać to tak silne emocje, że funkcjonowanie w grupie społecznej staje się niemożliwe.
Trudności i ograniczenia niewidomych i słabowidzących nie przekreślają jednak ich możliwości życiowych. Zadaniem rehabilitacji jest stworzenie warunków wykorzystania sprawności, jakie pozostały jednostce poszkodowanej dla jej pełnej samorealizacji.
Możliwości niewidomych i słabowidzących
Rehabilitacja niewidomych i słabowidzących, zwłaszcza społeczna, wymaga walki z wypaczonymi poglądami, z przecenianiem i niedocenianiem ich możliwości. Niewidomi nie mają przypisywanych im czasem nadprzyrodzonych zdolności, ale też ich ograniczenia nie wykluczają możliwości funkcjonowania w różnych dziedzinach życia. Tworzenie warunków rehabilitacji społecznej i zawodowej wymaga informowania społeczeństwa o problemach osób niepełnosprawnych, o ich ograniczeniach i możliwościach. Ważne jest większe zaangażowanie publicystów w tę problematykę. Niewidomi, o ile są dobrze zrehabilitowani, mogą wykonywać wiele czynności życia codziennego i samoobsługowych. Jeżeli są zaradni, zręczni, dobrze zrehabilitowani, mogą żyć podobnie jak inni ludzie. Nie wszyscy niewidomi i słabowidzący to potrafią, ale możliwości takie istnieją. Niewidomi i słabowidzący mogą uczyć się w specjalnych szkołach dla dzieci i młodzieży z dysfunkcją wzroku i pobierać naukę w szkołach ogólnodostępnych. Mogą uczyć się w niektórych szkołach zawodowych, gimnazjach i liceach, szkołach pomaturalnych, studiować wiele kierunków w szkołach wyższych. Mogą wykonywać setki zawodów i czynności zawodowych. Jednak pracodawcy najczęściej nie znają możliwości osób z poważnymi dysfunkcjami wzroku i nie wierzą, że można ich zatrudniać.
Czynny wypoczynek, korzystanie z rozrywek, życie towarzyskie, to również dziedziny dostępne dla niewidomych i słabowidzących. Mogą oni uprawiać turystykę i niektóre dyscypliny sportu np. szachy, pływanie, lekkoatletykę, wioślarstwo, brydż sportowy i towarzyski oraz niektóre sporty zimowe.
Niewidomi mogą czytać książki, zajmować się muzyką, recytacją, gawędziarstwem, rzeźbą. Życie towarzyskie, działalność społeczna i życie rodzinne są także dla nich dostępne.
Nie oznacza to jednak, że niewidomi i słabowidzący mogą być całkowicie samodzielni, że nie potrzebują pomocy innych osób. Nie oznacza to, że do rehabilitacji niewidomych i słabowidzących nie jest potrzebne tworzenie specjalnych warunków. Warto jednak wiedzieć, że możliwości człowieka, nawet z tak poważnymi dysfunkcjami są znaczne. Możliwości te powinny być wykorzystywane dla dobra osób poszkodowanych i społeczeństwa.